Vitalik xây dựng Ethereum cypherpunk thế hệ mới

Phát biểu này được đưa ra sau khi có ý kiến trên X cho rằng nên để Ethereum “chết dần vì phân mảnh” (L2, appchain, client khác nhau…) rồi xây lại từ đầu trên kiến trúc RISC-V. Buterin phản hồi rằng ông không muốn phá bỏ để làm lại, mà muốn “gắn thêm” (bolt-on) một lớp nâng cấp mới vào hệ thống hiện tại, đảm bảo tính tương thích và khả năng mở rộng lâu dài.

Theo ông, Ethereum không chỉ cần mở rộng (scale), mà còn phải củng cố các giá trị cốt lõi ở cấp độ toàn hệ thống như:

Chống kiểm duyệt (censorship resistance)
Thân thiện với zero-knowledge (ZK prover friendly)
Thuộc tính đồng thuận mạnh và đơn giản

FOCIL chính thức vào lộ trình nâng cấp Hegota

Một trong những bước đi quan trọng để hiện thực hóa tầm nhìn này là cơ chế FOCIL (EIP-7805), vừa được các nhà phát triển Ethereum lên lịch đưa vào hard fork Hegota, dự kiến cuối năm 2026 (sau bản nâng cấp Glamsterdam).

FOCIL - viết tắt của Fork-Choice Enforced Inclusion Lists, là cơ chế nhằm đảm bảo Ethereum duy trì khả năng chống kiểm duyệt ở cấp độ giao thức.

Hiểu đơn giản, FOCIL buộc validator phải đưa các giao dịch hợp lệ vào block, kể cả những giao dịch “nhạy cảm” (ví dụ liên quan đến lệnh trừng phạt OFAC). Nếu một block cố tình bỏ qua giao dịch hợp lệ nằm trong danh sách bắt buộc, chain có thể fork khỏi block đó.

Cơ chế này hoạt động theo nguyên tắc:

Thành lập các ủy ban validator tạo danh sách giao dịch bắt buộc (Inclusion Lists – IL).
Nếu proposer bỏ qua các giao dịch hợp lệ trong IL, fork-choice rule sẽ loại block đó.
Mọi giao dịch hợp lệ trong public mempool được đảm bảo đưa vào trong số slot giới hạn.

FOCIL từng gây tranh cãi và bị loại khỏi Glamsterdam do lo ngại về rủi ro pháp lý cho validator và tăng độ phức tạp giao thức. Tuy nhiên, nó hiện được xem là bước đi then chốt để “làm cứng” (harden) Ethereum.

Kết hợp FOCIL và Account Abstraction: Ethereum “đi hard mode”

Song song với FOCIL, Hegota cũng dự kiến tích hợp EIP-8141 - bản nâng cấp Account Abstraction (AA).

EIP-8141 cho phép Ethereum hỗ trợ native:

Smart wallet
Ví multisig
Khóa chống lượng tử
Giao dịch riêng tư được tài trợ phí gas

Theo Buterin, khi kết hợp với FOCIL, giao dịch từ smart wallet hoặc giao thức privacy có thể gửi trực tiếp qua public mempool và được validator FOCIL đưa vào block mà không cần wrapper, broadcaster hay trung gian.

Ông nhận định: “Ethereum đang đi theo hướng cứng rắn hơn.”

Hai nâng cấp này phù hợp với định hướng ba trụ cột của Ethereum Foundation đến năm 2026: mở rộng (scaling), củng cố (hardening) và đơn giản hóa (simplifying) base layer.

Lean Ethereum và tham vọng thay đổi sâu kiến trúc

Ngoài việc tăng tính chống kiểm duyệt, Buterin còn thúc đẩy ý tưởng “Lean Ethereum” - một Ethereum tinh gọn, ít phình to và ít phức tạp hơn về mặt kỹ thuật.

Một phần của kế hoạch này là “Beam Chain” hướng tới việc tích hợp ZK-EVM trực tiếp vào quá trình xác thực của L1, thay vì để ZK chỉ nằm ở Layer 2.

Về dài hạn, cộng đồng phát triển còn cân nhắc thay thế Ethereum Virtual Machine (EVM) bằng RISC-V làm máy ảo gốc. RISC-V cho phép biên dịch đa ngôn ngữ như Solidity, Rust, C và hỗ trợ tốt hơn cho các ứng dụng zero-knowledge ở execution layer.

Từ roadmap rollup sang tái tập trung vào base layer

Những thay đổi này diễn ra trong bối cảnh Ethereum chịu áp lực cạnh tranh mạnh từ các chain như Solana.

Sau nhiều năm theo đuổi “rollup-centric roadmap” – mở rộng thông qua Layer 2, Buterin gần đây cho thấy sự dịch chuyển trọng tâm về nâng cấp trực tiếp base layer. Thay vì chấp nhận phân mảnh giữa L1, L2 và các chain EVM khác, ông muốn củng cố nền tảng cốt lõi.

Buterin nhấn mạnh Ethereum từng thực hiện thay đổi lớn với The Merge, và hoàn toàn có thể làm thêm nhiều lần nữa, bao gồm:

Tái cấu trúc state tree
Lean consensus
Xác minh ZK-EVM trực tiếp trên L1
Thay đổi máy ảo

Thông điệp xuyên suốt là rõ ràng: thay vì để Ethereum “chết chậm vì phân mảnh”, đội ngũ cốt lõi đang chọn cách nâng cấp ngay trong lúc vận hành.

Với nhà đầu tư crypto, điều này cho thấy Ethereum không chỉ tập trung vào tăng TPS, mà còn đặt trọng tâm vào tính chống kiểm duyệt, bảo mật dài hạn và tối ưu kiến trúc nền tảng - những yếu tố có thể định hình vị thế của Ethereum trong chu kỳ cạnh tranh Layer 1 sắp tới.

Đọc thêm: