Ethereum 2026: Hàng loạt thay đổi lớn với Glamsterdam, ZK và mở rộng Layer 1

Theo các nhà phát triển cốt lõi, Ethereum đang tiến dần đến một kiến trúc có thể xử lý hàng chục nghìn giao dịch mỗi giây trên L1, và hàng trăm nghìn giao dịch mỗi giây trên L2, dù không phải tất cả mục tiêu này sẽ hoàn thành ngay trong năm 2026.

Glamsterdam: hard fork mở đường cho Ethereum mở rộng thực sự

Fork Glamsterdam, dự kiến triển khai vào giữa năm 2026, là tâm điểm của lộ trình mở rộng Ethereum trong năm tới. Bản nâng cấp này tập trung vào hai thay đổi nền tảng: Block Access Lists và Enshrined Proposer Builder Separation (ePBS).

Dù tên gọi mang tính kỹ thuật, nhưng về bản chất, đây là những nâng cấp nhằm giải quyết bài toán lớn nhất của Ethereum hiện nay: khả năng xử lý giao dịch song song và hiệu suất xác thực mạng lưới.

Block Access Lists: Ethereum thoát khỏi “một làn đường”

Từ trước đến nay, Ethereum vận hành theo mô hình xử lý tuần tự: các giao dịch trong block được thực thi lần lượt, giao dịch sau phải chờ giao dịch trước hoàn tất. Điều này khiến mạng lưới khó mở rộng, dù phần cứng ngày càng mạnh.

Block Access Lists (EIP-7928) thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận này.

Cụ thể, block producer sẽ:

Thực thi toàn bộ giao dịch trước
Tạo ra một “bản đồ trạng thái” cho biết giao dịch nào ảnh hưởng đến tài khoản, dữ liệu và storage nào
Đính kèm thông tin này trực tiếp vào block

Nhờ đó, các Ethereum client có thể chia giao dịch thành nhiều nhóm không xung đột và xử lý song song trên nhiều lõi CPU.

Theo các kỹ sư Ethereum, đây là bước tiến giúp Ethereum chuyển từ mô hình “đường một làn” sang “cao tốc nhiều làn”, giảm đáng kể độ trễ và tăng thông lượng mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào việc tăng gas limit.

Ngoài ra, cơ chế này còn giúp client nạp sẵn dữ liệu từ ổ cứng lên bộ nhớ, loại bỏ một trong những nút thắt hiệu năng lớn nhất hiện nay.

ePBS: nền tảng cho kỷ nguyên ZK trên Layer 1

Hiện tại, khoảng 90% block Ethereum được xây dựng thông qua MEV-Boost, một giải pháp ngoài giao thức giúp tách vai trò block builder và block proposer. Tuy nhiên, cơ chế này vẫn phụ thuộc vào các relay tập trung.

Enshrined Proposer Builder Separation (ePBS) sẽ đưa mô hình này trực tiếp vào giao thức Ethereum, giúp quá trình trở nên phi tập trung, an toàn và minh bạch hơn.

Về mặt kỹ thuật:

Block builder cạnh tranh để xây block tối ưu
Proposer chỉ chọn block để đề xuất
Validator có thêm thời gian để xác thực block

Điểm quan trọng nhất với nhà đầu tư là ePBS tạo điều kiện để Ethereum triển khai xác thực bằng zero-knowledge (ZK).

Hiện tại, validator bị phạt nếu xử lý chậm, khiến họ không muốn chờ ZK-proof. ePBS giải quyết vấn đề này bằng cách tách xác thực khỏi thực thi giao dịch, cho phép “delayed execution”.

Theo ước tính của Ethereum Foundation, khoảng 10% validator sẽ chuyển sang xác thực bằng ZK sau khi ePBS được triển khai, mở đường cho việc tăng gas limit và mở rộng L1 sâu hơn.

Gas limit và data blob: L1 và L2 cùng mở rộng

Gas limit của Ethereum đã tăng lên khoảng 60 triệu, và nhiều khả năng sẽ tiếp tục tăng mạnh trong năm 2026.

Các dự báo hiện tại cho thấy:

100 triệu gas có thể đạt được trong nửa đầu năm
200 triệu gas sau khi ePBS hoạt động ổn định
Trong kịch bản lạc quan, mốc 300 triệu gas/block không phải là bất khả thi

Tuy nhiên, Vitalik Buterin nhấn mạnh rằng việc tăng gas sẽ không diễn ra đồng đều. Một số hoạt động tiêu tốn tài nguyên như lưu trữ dữ liệu, contract quá lớn hoặc precompile kém hiệu quả có thể bị tăng chi phí gas để bảo vệ mạng lưới.

Song song đó, số lượng data blob mỗi block sẽ tăng mạnh, có thể lên đến 72 blob hoặc hơn, giúp các Layer 2:

Giảm chi phí giao dịch
Tăng thông lượng lên hàng trăm nghìn TPS
Cải thiện trải nghiệm người dùng

Các giải pháp L2 cũng đang ngày càng “ẩn” đi sự phức tạp kỹ thuật. Ví dụ, ZKsync cho phép người dùng giữ tài sản trên mainnet Ethereum nhưng vẫn giao dịch trong môi trường tốc độ cao của Elastic Network.

Heze-Bogota: tập trung vào chống kiểm duyệt

Fork Heze-Bogota, dự kiến triển khai vào cuối năm 2026, không tập trung vào mở rộng mà hướng tới cải thiện khả năng chống kiểm duyệt.

Đề xuất đáng chú ý nhất là Fork-Choice Inclusion Lists (FOCIL), cho phép nhiều validator cùng yêu cầu đưa các giao dịch cụ thể vào block. Cơ chế này đảm bảo rằng chỉ cần một phần mạng lưới trung thực, giao dịch của người dùng cuối cùng vẫn sẽ được xử lý.

Kết luận

Ethereum năm 2026 không phải là năm “bùng nổ giá ngay lập tức”, mà là năm đặt nền móng hạ tầng cho giai đoạn tăng trưởng dài hạn tiếp theo. Những thay đổi như xử lý song song, ZK trên L1, gas limit cao hơn và L2 hiệu quả hơn cho thấy Ethereum đang chọn con đường mở rộng bền vững, ưu tiên bảo mật và phi tập trung.

Đọc thêm: