Mạng blockchain Việt Nam có thể vào top 3 thế giới

Theo ông Phan Đức Trung, dự án mạng blockchain quốc gia không xuất phát từ ý tưởng riêng của doanh nghiệp, mà được hình thành từ định hướng chiến lược cấp quốc gia. Trước khi 1Matrix ra đời, đề án Vietnam Blockchain Service Network (VBSN) đã được xây dựng trong quá trình soạn thảo Chiến lược Blockchain quốc gia, do Bộ Thông tin và Truyền thông (nay là Bộ Khoa học và Công nghệ) phối hợp cùng Hiệp hội Blockchain Việt Nam thực hiện.

Chiến lược này chính thức được Chính phủ ban hành theo Quyết định 1236 ngày 22/10/2024, xác định blockchain là một hạ tầng số nền tảng, phục vụ chuyển đổi số, chính phủ số và kinh tế số.

Trong giai đoạn chuẩn bị, nhóm xây dựng đề án đã nghiên cứu sâu các mô hình blockchain quốc gia tiêu biểu như X-Road của Estonia, EBSI của Liên minh châu Âu và BSN của Trung Quốc. Mỗi mô hình đều cho thấy blockchain có thể đóng vai trò như một lớp hạ tầng xác thực và kết nối dữ liệu cho toàn bộ nền kinh tế.

Sau khi đề án được trình bày trực tiếp trước lãnh đạo cấp cao đầu năm 2025 và nhận được sự đồng thuận, One Mount Group được giao nhiệm vụ triển khai mạng blockchain Layer 1 “Make in Vietnam”. Để thực hiện sứ mệnh này, doanh nghiệp đã thành lập công ty con 1Matrix, chuyên trách phát triển hạ tầng blockchain quốc gia do người Việt làm chủ.

Đi sau nhưng có cơ hội đi nhanh

Theo ông Phan Đức Trung, lợi thế lớn nhất của Việt Nam là “đi sau nhưng có thể đi đúng”. Việc quan sát và học hỏi từ các quốc gia đi trước giúp Việt Nam tránh được nhiều sai lầm ban đầu, từ thiết kế kiến trúc đến cách tổ chức hệ sinh thái.

Ông cho biết, trong quá trình làm việc với các kiến trúc sư trưởng blockchain quốc tế, nhiều chuyên gia đánh giá nếu triển khai đúng hướng, Việt Nam hoàn toàn có khả năng lọt top 3, thậm chí vươn lên dẫn đầu về mạng blockchain dịch vụ. Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội là áp lực rất lớn về kỹ thuật, quy mô và tầm nhìn dài hạn.

Theo ông Trung, việc 1Matrix được giao trọng trách không phải là sự may mắn ngẫu nhiên, mà là kết quả của quá trình chuẩn bị bền bỉ, kiên định với mục tiêu xây dựng hạ tầng blockchain phục vụ chủ quyền dữ liệu và an ninh kinh tế số quốc gia.

Chấp nhận “đốt tiền” để xây nền móng

Một trong những thách thức lớn nhất của blockchain là làm sao dung hòa giữa tính phi tập trung và yêu cầu bảo đảm chủ quyền dữ liệu. Theo lãnh đạo 1Matrix, giai đoạn đầu dự án buộc phải chấp nhận đầu tư rất lớn cho hạ tầng nền móng, dù chưa tạo ra doanh thu trực tiếp.

Mục tiêu dài hạn của dự án là khi mạng vận hành ổn định sẽ chuyển sang mô hình hợp tác công – tư (PPP). Trong đó, Nhà nước giữ vai trò định hướng và bảo đảm chủ quyền dữ liệu, còn khu vực tư nhân đóng vai trò dẫn dắt công nghệ, sáng tạo và tối ưu vận hành.

Theo ông Trung, blockchain về bản chất là hạ tầng, giá trị không nằm ở lợi nhuận trực tiếp mà ở việc giảm chi phí vận hành, tăng năng suất lao động và tạo động lực cho kinh tế số. Đây là nền tảng giúp nâng cao hiệu quả và độ an toàn của toàn bộ hệ thống kinh tế.

Tạo hệ sinh thái để blockchain “sống” được

Không ít dự án blockchain thất bại vì không xây dựng được hệ sinh thái vận hành thực tế. Nhận thức rõ điều này, 1Matrix lựa chọn cách tiếp cận thận trọng, dựa vào sự đồng hành của các doanh nghiệp lớn và đối tác công nghệ.

Hiện nay, dự án nhận được sự hỗ trợ từ các đối tác như Amazon Web Services, CMC trong việc triển khai hạ tầng cloud. Theo ông Trung, đây là yếu tố then chốt, bởi chi phí duy trì một node blockchain là rất lớn, đặc biệt trong giai đoạn đầu khi chưa thể vận hành hoàn toàn theo cơ chế thị trường.

Sau nhiều tháng triển khai, tiến độ dự án được ghi nhận nhanh hơn khoảng 50% so với kế hoạch ban đầu. Nhiều tổ chức trong nước đã chủ động tham gia thử nghiệm, trong đó khối ngân hàng là lực lượng đi đầu.

Techcombank là đơn vị đầu tiên thí điểm ứng dụng blockchain, bên cạnh một số tổ chức giáo dục và cơ quan nhà nước. Việc kết nối với VNeID để phục vụ xác thực dữ liệu cũng đã được triển khai trong một số kịch bản thử nghiệm.

Theo đánh giá của 1Matrix, ngân hàng và các tập đoàn lớn đóng vai trò trung tâm trong việc lan tỏa hệ sinh thái blockchain, bởi đây là nhóm có nhu cầu chuyển đổi số cao và khả năng tạo ra giá trị tức thì.

Ba lĩnh vực ưu tiên thí điểm

Trong giai đoạn đầu, mạng blockchain quốc gia sẽ tập trung vào ba nhóm ưu tiên. Thứ nhất là Đà Nẵng – địa phương đi đầu về chuyển đổi số và sẵn sàng thử nghiệm các mô hình mới. Thứ hai là khối hành chính công, nơi blockchain có thể hỗ trợ xác thực dữ liệu, chống gian lận và giảm tải nhân lực. Thứ ba là lĩnh vực tài chính – ngân hàng và doanh nghiệp lớn, nơi giá trị ứng dụng thể hiện rõ rệt nhất.

Ngoài ra, nhiều đối tác quốc tế và tổ chức tài chính cũng đã bày tỏ sự quan tâm. Một số sàn giao dịch tài sản số lớn nhìn thấy tiềm năng không chỉ ở công nghệ blockchain, mà còn ở hệ sinh thái tài sản số gắn với hạ tầng quốc gia.

Theo ông Phan Đức Trung, một trong những bài học lớn nhất từ các dự án thất bại trên thế giới là kỳ vọng sai về blockchain. Công nghệ này không phù hợp với doanh nghiệp nhỏ, không dành cho tư duy kiểm soát tuyệt đối và càng không phải giải pháp thay thế hoàn toàn cơ sở dữ liệu tập trung.

Blockchain chỉ nên đóng vai trò lớp xác thực, đối chiếu và bảo đảm tính minh bạch, trong khi dữ liệu gốc vẫn được lưu trữ tập trung. Việc đưa toàn bộ dữ liệu lên chuỗi là không khả thi vì chi phí vận hành tăng theo cấp số nhân.

Ông nhấn mạnh: Internet là mạng truyền tải thông tin, còn blockchain là mạng truyền tải giá trị. Đây chính là điểm khác biệt cốt lõi khiến blockchain trở thành hạ tầng nền tảng của kinh tế số trong tương lai.

Điều kiện để Việt Nam bứt phá

Để blockchain thực sự phát triển bền vững, theo ông Trung, Chính phủ cần ưu tiên hai yếu tố then chốt: hạ tầng dữ liệu và nguồn nhân lực. Trong đó, chính sách ưu đãi thuế cho chuyên gia công nghệ cao, đặc biệt là người Việt Nam, được xem là giải pháp quan trọng để hạn chế chảy máu chất xám.

Nhìn về dài hạn, ông tin rằng nếu kiên định với chiến lược hiện tại và có sự đồng hành giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế, Việt Nam hoàn toàn có thể vươn lên nhóm 3 mạng blockchain hàng đầu thế giới.

Trong hành trình đó, 1Matrix được kỳ vọng sẽ là đơn vị tiên phong, góp phần đưa công nghệ “Make in Vietnam” bước ra bản đồ blockchain toàn cầu.

Đọc thêm: